عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
95
المسالك و الممالك ( فارسى )
آن خشكى است و طول آن از دروازه شرقى تا دروازه غربى ، بيست و هشت مايل باشد ؛ و داراى دو ديوار از سنگ است كه در فاصله ميان اين دو ديوار فضائى خالى به فاصله شصت ذراع قرار دارد و پهناى ديوار داخلى دوازده ذراع و ارتفاع آن هفتاد و دو ذراع و پهناى ديوار خارجى هشت ذراع و ارتفاع آن چهل و دو ذراع باشد ، و ميان دو ديوار رودخانهاى است كه با الواح مسين پوشانده شده و طول هر لوح چهل و شش ذراع است ؛ به اين رودخانه قسطيطالس گويند ؛ و فاصله ميان دروازه طلا و دروازه شاه دوازده مايل است و بازار كبوتران يك فرسخ و بازار ماده كه از دروازه شرقى تا دروازه غربى امتداد دارد يك سوم فرسخ است ؛ استوانهها و مغازهها در آنجاست كه ستون از برنج رومى و ميانه و بن و سر ستون از همان مفرغ است ، و در آن محل تجارتخانه بازرگانان قرار دارد و ارتفاع ستونها سى ذراع باشد و در پيشاپيش اين ستونها و مغازهها رودى از فلز مذاب برنج ، از شرق به سمت غرب در جريان است ؛ و دماغهاى از دريا در آنجاست كه كشتيها با امتعه خود در آن حركت نموده و در مقابل حجره مشتريان لنگر انداخته ، كالا را تخليه مىنمايند . ابو بكر بن عمر قرشى و عبدالله بن ابى طالب قرشى از كوره تونس در مغرب به من گفتند كه گرداگرد مناره اسكندريه ، سيصد و سى و شش خانه دايرهوار قرار دارد و مسجد در بالاترين محل قرار گرفته است و سواركاران بر بالاى اين مناره بدون پله مىروند ، به گونهاى كه سواران و پيادهها به دور مناره چرخيده و بالا مىروند ، مانند منارهء سرمنرأى كه بر ساحل دريا قرار گرفته است و موج دريا به بن آن برخورد مىكند و هيچ مركبى وارد كشور نمىشود مگر از زير آن بگذرد . در داخل شهر كليسائى است به نام پطرس و پولس دو تن از حواريون ، و در آنجا حوضى است و طول اين كليسا سيصد ذراع و عرض آن دويست ذراع و ارتفاع آن هشتاد زراع كه از مس زرد ساخته شده و ستونهاى آن از مفرغهاى مس زرد و سقف اين كليسا و